Pe desh dive kado nakhado Augusto, terne Roma avile kethanes andi Budapesta te skjion vash lengi kultura, historja, thaj kerimata, thaj na maj palal te zoraren o senso vash jekh chviko thaj sochjalo godorvalipe.
De desha bersha Open Society Fundatzja leas pesko angazamento te anel chacho parudipe ando dzivdipe e Europenge Roma. Sar kotor kotar kado angazamento, ame kerdeam investitzja andi nevi generatzja Romengi: dindoj zutipe pe burse edukatzjake trujal Romengo Siklearimasko Fondo zorarindoj buteder shela internshipura thaj treiningoske oportuniteta ande institutzje sar si Europaki Komisja, Europako Parlamento, thaj o Konsilo Europako; thaj kerdeape kursura vash Anglikani shib e studentontza kotar univerzitet. Kotar kado zutipe, jekh nevi Romengi elita kerdili andi: Albanja, Bulgarja,Czehja Republika, Hungarja, Kosovo, Makedonja, Romanja, Serbja, thajSlovakja.
Orsar, jekh bareardo gin Romengo save line mishtipe kotar kadala shajmata ni ande vi kaliteto vash o angazamento thaj responsabiliteto te den palpale karing eRomenge komuniteta. Amari eksperientza e internshipurentza thaj stipendjake programura sikadeas amenge ke verver terne Roma naj len motivatzja te keren buthj ande Romenge buthjarimata thaj kotar kadala si manusha save garaven ke si Roma. Si bari motivatzja sostar on keren kodo.
Kana o terno Rom si les but prindzarimata thaj but dzeanglimata save keren les maj kompetitivno ando buthjarimasko marketo, sochjalo stigma vi atunchi ashel thaj kidel hathjarimata ladzeaveske thaj inferjoriteto thaj kodo kerel len te hohaven te phenen lengo ethnichiteto. Kadala terne Roma na dzeanen pengi historja, e astarimata ande lenge komuniteta,vaj silen eksemplura save na kamen te deanen pala lende—sea kodola buthaj save shaj te avel lenge drago te shunen pala lende—vaj te avel len o oportuniteto te te keren vareso lengoo identiteto.
Numa kodo naj numa jekh problemo kotar sochjalo stigma ba vi kodo ke na dzeanen pengi historja thaj kodola kerimata save astardile negative lenge ilestar thaj angazamentostar te len o responsabiliteto thaj te anen o paruvdimos ande lenge komuniteta. Si vi i diskriminatzja rasistikane vathjarimata thaj zorasa atakujmata kontra Roma thaj o bilasho palpalepushipe kotar Europake politikjara thaj mass medja save hamimpe ka te zoraren thaj te dikeren maj dur o inferjoriteto Romengo. Kadala sako dive hatjarimata keren te perel o baripe e terne Romengo thaj hasaren pengi pathiv ke vareso shaj te paruvdelepe ande lenge komuniteta.
O fakto ke na den pengo dumo naj numa kal terne Roma. Palutno milaj, me thaj jekh grupa terne Romengi phirdeam ando U.S.thaj maladeam lidera kotar verver but prindzarde Afrikake Amerikanura organizatzje. Pe kodo phirimos dikhleam jekh isto prastajmos savo dzeal. Savore lidera phende ke barearindoj jekh hatjarimos responsabilo karing kauza Afrikanurengi Amerikanura e terne si jekh sakodive provokatzja. Inke on phende ke on na keren numa shajmata ka te zoraren lenge dzeanglimata ba vi keren buthj te den senso pe kodo so si o barikanipe savo kerelpe identitetosa, kulturasa, historjasa, thaj rezultaturentza. On shon loshajpe vash kodola vazne surse barikanimaske thaj progresoske vash Afrikanura Amerikanura.
Prea but terne Roma avdive na dzeanen dosta pengi historja, rezultate, thaj identiteto ka te buhlearen jekh senso barikanimasko upral lenge barvalimata. Numa ande varesave shkole Roma sikljarelpe historja thaj i shib. Upral de sar sea, o sochjeteto—zutjardo e sistemosa edukatzjako —kerel asimilatzja, na mukindoj e terne Romen te arakhen pengo etnichiteto thaj kerindoj jekh thanipe savo bahtjarel len kana mudaren pengo barvalipe. Trebal phendo ke kodo barikanipe na avel numa o prindzaripe e shibako thaj historjako ba vi prindzarindoj aver manusha kasa te identifikistu. Maj dur de lengi familja vaj komuniteto, but terne Roma butivar naj len Romane eksemplura. Kodo si jekh vazno motivo sostar but andar lende naj kotor andi Romengi kauza.
Kodo si sostar Open Society Fundatzja inzardeas o Barvalipe, o angluno Romengo Barikanipe Milajesko Kampo. Pe desh dive kado nakhado Augusto andi Budapesta, 28 terne Roma—but andar lende sas ande programura akademjake, internshipura thaj edukatzjake kerde kotar Open Society—avile kethanes te sikjon vash lengi kultura historja, thaj reshimata, rodindoj te arakhen thaj te zoraren o senso vash jekh responsabiliteto sochjalo.
Partichipantura kotar 17 thaj 29 bersha sikile i baza kotar Romani shib thaj laki historja ljindoj than ande kursura dikerde le Marcelostar Courthiade thaj Saimir Mile roma kotar o Instituto vash Orjentalo Shiba thaj Kultura kotar o Paris. On ashunde kotar Univerzitetosko Siklearno Ian Hancock, jekh kotar o maj prindzardo ande kadi buthj, vash Romengi historja thaj Romafobja. E kamposke partichipantura line than pe duj dive ande jekh vathjariamsko kidipe kaj deape duma vash integratzja le Romengi kana si vaj naj jekh nasulipe upral Romengo identiteto, thaj sikile vash historja le Romengi kotr o Holokausto vahti phirindoj jekh dive ko Auschwitz, othe kaj 20,000 Roma mudarde sas kotar e Nazisturenge vasta.
Partichipantura sas len o shajpe te shunen e dzivdimaske paramisja kotar Roma sar si i Agnes Osztolykan, o korkoro Rom membro ando Hungarjako Parlamento,savo ando Martje leas o gremjumo Mashkarthemutno Dzjuvlea Zorale. Gremjumo dino kotar U.S. Sekretaro Themesko Hillary Rodham Clinton, thaj Petrică Dulgheru, jekh kimisto kotar manadzero ando Universiteto Shuzo andar Bruxelleo. On vathjarde so si ternengo aktivizmo thaj sar jekh shaj te avel les maj but identiteta sar Roma. Barvalipe partichipantura rode pengi kultura thaj identiteo sikindoj sar te phenen penge paramisja. On kerde vi jekh grupa save kirade habe Romane-Hungriko., Romano porkoltot shukline paprikencar. Pe palutni reat ando kampo le terne Roma dine drom pe duj cheasura vathjarimata, gilea, dansura vi traditzjonale thaj vi moderno.
Po beshipe ando kampo partichipantura dine vareso palpale ko komuniteto. On line penge 20 € kamposki taxa thaj kinde duj suvjarimaske mashina ande jekh chentro vash Romane dzjuvlea kotar “Dzsumbuj” thanipe Budapestako thaj kinde vi bish setura lilenge chavorenge save dzean andi jekhto klasa ando esto Hungarjako, jekh kotar maj chjororo redzjono ando them Kotar lengi donatzja, partichipantura hatjarde sas si te zutis tire manushen tire loventza. Sas bahtalipe te dikhas ande lenge evaluatzje vash o kampi ke kadi aktzja sas maj drago kerdi, pala late beshindoj e kursura vash Romani historja thaj shib, vathjarimaske sesje thaj vizita ando Auschwitz. Kodo sikavel ke jekh data so e manushen si len dino o shajpe te sikjon vash lengo barvalipe but manusha angalisaren i idea thaj thaj si barikane upral late.
Dzeanglem ke o vahti ko Barvalipe si kuchi soske del kodo vazno shajpe ke mukel e partichipanton te phenen puterdes so si kodo te aves Rom, te sikjos vash na phendo Romengo maripe thaj lenge reshimata ande lenge komuniteta. E terne Roma hatjarde ke silen verver identiteta thaj ke si vazno ka te zutis i kauza thaj te arakhes o senso vash jekh chivilo thaj sochjalo responsabiliteto karing tiro komuniteto.
Upral sea sas jekh mabisterimaski eksperjentza savore partichipanturenzta, intruktorentza, vathjarnitori, mange si jekh shajpe ke trebal te dzeas maj dur ka te mukas maj but terne Roma te dzeanelen vash Romengo maripe, reshimata shib, thaj na maj palal o vaznipe kotar Romengo angazamento karing lenge manusha thaj komuniteta.
Violeta Naydenova si Programosko Sherutni ando Open Society Romenge Initzjative .
Jekh verzja kotar kado artikolo dikhleape po Open Society Foundations Blog.
Printable version
Email