I Dekada vash i Romani Inkluzja 2005–2015 si jekh maj zoralo angazamento kerdo kotar governura Evropake ka te lashearen o dzivdipe sotzjalno thaj ekonomikano e romengo. I Dekada si jekh maskarthemutni initzjativa kaj anel pe jekh than governura, intergovernonge organizatzje, bivladake organizatzje sa kadea vi romano tzivilo sotzjeteto, te sigearel o progreso kadea ka te lashearelpe o romano dzivdipe thaj te ginavelpe puterdes kado progreso. I Dekada prastel pe shtar riga kaj keren maj angleder o intereso e romengo: edukatzja, bukjaripe, sastipe, thaj kheripe, thaj mangel e governendar te lel godzi pe aver phare bukja sar o chororipe, diskriminatzja thaj barabaripe (egaliteto) mashkar e mursh thaj dzjuvlea. 

I Dekada bjandili kana kerdeape i regjonalo uchi konferintza "Roma in an Expanding Europe: Challenges for the Future," kaj leas than ando Budapest, Ungarja, 2003. Maj palal e sherutne governonge kotar e anglune oxto thema dine pesko angazamento pe jekh dokumento “Declaration of the Decade of Roma Inclusion” (Deklaratzja vash i Dekada vash Romani Inklusja) andi Sofja, Bulgarja, Februaro 2, 2005.  

E deshuduj thema kaj si kotor andi Dekada si Albanja, Bosnja thaj Hertzegovina, Bulgarja, Kroatzja, Cheska, Ungarja, Makedonja, Montenegro, Rumunja, Serbja, Slovakja thaj Spanja. Ande sea kadala thema trajl baro ghin romengo, thaj butivar e roma sas shude rigate vi kotar o sotzjalno vi kotar o ekonomikano protzeso. Sako jekh them kaj leas than andi Dekada buxlardeas jekh Dekadako Aktzjako Plano, kaj xramosarel e mangimata thaj indikatorura pe sako jekh prjoriteto. O deshutrito them, Slovenja si les dikhimasko statuso numa. 

E fondatorura la Dekadake si i Lumjaki Banka, Open Society Institute, o United Nations Development Program, i Development Bank kotar o Konsiljo la Evropako, o “Contact Point” e Romengo thaj Sinturenko “Office vash Democratic Institutions thaj Human Rights” kotar o OSCE, o European Roma Information Office, o “European Roma and Travellers Forum”, o “European Roma Rights Centre”, thaj o “Roma Education Fund”. Ando bersh 2008 UN-HABITAT, UNHCR thaj "United Nation Chavorengo Fondo" (UNICEF) avile kethanes sar partenera andi Dekada.

"Khanci vash Amende bi Amengo"

 

I visja thaj o agazamento [1] la Dekadako vash i Inkluzja del but zoralipe ka e roma te den andre ando protzeso:

Khanci vash amende bi Amengo: E romane reprezentantura thaj tzivilo sotzjeteto si andre ande sako jekh faza la Dekadaki. E roma shoren thaj vazden i visja kotar o anglunipe. Romano tzivilo sotzjeteto thaj ekspertura arakhle politikane sotzjalne aktzje thaj khelde zorales ando protzeso kaj tzirdeas e obiektivura thaj ka arakhleas e thana aktzjake. I Romani participatzja si te avel o motori thaj ka dikerel i monitorizatzja pe kadala 10 bersha.

Administrativo Sherutnipe la Dekadako

 

O Terms of Reference la Dekadako vash Romani Inklusja sas lino opre ando 7-to ISC kidipe ando Bukureshti, ando Novembro,18. 2005

I Djagrama Dekadaki si kerdi kotar o Mashkartemutno Steering Committee (ISC), othe kaj si sherutne kotar governura, participating governments, Romane organizatzie, internatzjonale donatorura, thaj aver mashkarthemutne organizatzje. Po agoripe e bershesko 2006, o ISC leas decizja te vazdel jekh Permanent Secretariat (Sakodives Sekretariato) ando Budapest, Ungro, kaj ka del dumo e themes kaj koordonisarel i Dekada. Akana i Serbja dikerel o sherutnipe kaj ka paruvelpe sako aver bersh pala sar phenel i skema :

 

Jjulo1, 2005 − Juno 30, 2006    Romanja

Jjulo 1, 2006 − Juno 30, 2007   Bulgarja

Jjulo 1, 2007 − Juno 20, 2008   Ungro

Jjulo 1, 2008 − Juno 30, 2009   Serbja

Jjulo 1, 2009 − Juno 30, 2010   Slovakja

Jjulo 1, 2010 − Juno 30, 2011   Ceshka Republika

Jjulo 1, 2011 − Juno 30, 2012   Makedonja

Jjulo 1, 2012 − Juno 30, 2013   Croatzja

Jjulo 1, 2013 − Juno 30, 2014   Montenegro

 

Te avela jekh governo kaj tzirdel pesko sherutnipe, lesko than si lino e averestar kaj avel pala leste andi lista.

E Dekadako Pakivalo Fondo (DPF) - Decade Trust Fund (DTF) - vastjardo kotar Lumjaki Banka sas kerdo sar jekh instrumento ka te pokinelpe kethane aktiviteta kerde kotar o ISC. O DPF naj jekh granto ka te pokinel aktiviteta romane manushenge vaj organizatzjenge; o DPF pokinel aktiviteta kaj jutin savore themen anda i Dekada. Pokinel 2 aktiviteta zorale: (i) texnikano mashkarthema suporto, treningura, bukjake grupe sea kadala kaj mangen te keren buki pe natzjonale aktzjenke planura thaj i thematika vash o chororipe, diskriminatzja thaj barabaripe mashkar mursh thaj dzjuvlea, thaj (ii) kodoja thematika phangli kotar i monitorizatzja thaj evaluatzja vash i implementatzja la Dekadaki ande deshuduj thema.

 

[1] Annexa 3-to kotar raporto vash Summary of the 3to ISC kidipe, Juno 24-25, 2004